Peki bu küçük domuzcuklar nasıl besleniyor? Esnek beslenme alışkanlıkları sayesinde domuzlar evcilleştirilmeye çok uygun hayvanlardı.

Kurtlar gibi vahşi yaratıklar, sevimli küçük Pomeranya köpeklerinin ataları nasıl olabilir? Bunu anlamak için öncelikle genetiğin ve evrimin nasıl işlediğini bilmemiz gerekiyor. Hayvan yavruları ebeveynlerinden genler miras alırlar ve bu genler yavrunun hangi özelliklere sahip olacağını gösterir. Gen çeşitliliği ve mutasyon olasılığı, hayvan türlerinin zaman içinde değişmesine veya evrimleşmesine olanak tanır. Doğal seçilim sürecinde , hayatta kalmalarını daha iyi sağlayan özelliklere sahip hayvanların üreme olasılığı daha yüksek olur ve çok yavaş bir şekilde, hayatta kalan tek üyeler bu faydalı özellikleri miras alır.

Yapay seçilimde , insanlar hayvanlarda istedikleri özellikleri, yavrularında da görmek istedikleri özellikleri seçerler. Örneğin, insanlar yüklerini çekmek için daha büyük atlar istiyorlarsa, en büyük erkek ve en büyük dişi atları bir araya getirip çiftleşmelerini teşvik edebilirler. Bu, yavruların da büyük olma olasılığını artırır. Bu yavrularla çiftleşmek için başka bir büyük at kullanmak süreci devam ettirir ve sonunda, nesiller boyu insanlar bu süreci atlar üzerinde devam ettirdikten sonra, tüm at türü daha büyük hale gelir. Aynı süreç kullanılarak, insanlar hayvanları belirli bir renkte, daha tüylü, daha küçük, daha uysal veya daha güçlü olacak şekilde yetiştirebilirler. İnsanlar hayvanları bu şekilde evcilleştirirler ; öyle ki kurtlar sonunda evde tutulabilecek kadar uysal, farklı bir hayvan haline gelirler. Ya da koyunlar daha fazla yün verir. Ya da atlara binmemize izin verirler.

Eğer bu doğruysa, neden hiç evcil bir panda ya da zebra üzerinde binen birini görmüyoruz ? Anlaşılan o ki, her hayvanı evcilleştiremiyoruz. Yazar Jared Diamond, insanların yaklaşık 148 aday hayvan türünden sadece 14’ünü gerçekten evcilleştirmeyi başardığını yazıyor [kaynak: Diamond]. Bir hayvan türünün evcilleştirilmesi için, türün genellikle şu kriterleri karşılaması gerektiğini öne sürüyor:

Pandalar ve zebralar aşırı derecede şiddet yanlısı oldukları için insanların onları evcilleştirme girişimlerini engellemişlerdir. Ancak Diamond’ın listesini inceledikten sonra akla istisnalar gelebilir. Örneğin, kurt (köpeğin atası olarak ) vahşi değil midir ve kedi yalnız yaşamayı tercih etmez mi? Köpeklerin ve kedilerin hikayeleri, biraz sonra öğreneceğimiz benzersiz hikayelerdir.

Bir sonraki sayfada, evcilleştirmenin ardındaki uzun hikâyeye göz atacağız.

Bir mumyanın sargısıyla birlikte bulunan bir Mısır el yazması, hiyeroglifler ve ritüel hayvan resimleriyle süslenmiştir.

İnsanlığın (ve sanatın) en eski kanıtlarından bazıları hayvanlarla bağlantılıdır. Mağara resimlerinde bizon ve geyik tasvir edilmiştir. Açıkçası, hayvanlar tarihimiz boyunca insanların yaşamlarında büyük rol oynamış, hayatta kalmamızın, tarihimizin ve kimliğimizin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Yiyecek , arkadaşlık, giyim, süt ve daha birçok şey için hayvanları hayatımıza mümkün olduğunca dahil etmek istememiz doğal görünüyor.

Fosiller gibi arkeolojik kanıtlardan tarihçiler, insanın hayvanları evcilleştirmesi hakkında çok şey öğrendiler. Hayvan evcilleştirmesi kısmen insan evcilleştirmesiyle , yani insanın avcı-toplayıcıdan çiftçiye geçişiyle bağlantılıdır. Avcı-toplayıcılar insan evcilleştirmesinden çok önce evcil köpeklerle çalışmış olsalar da , daha sonra çiftçiler hayvancılık yapmanın faydasını gördüler. Bazı insanlar çiftçi olup tek bir yerde yerleşmeye başlayınca, evcil hayvan yetiştirmek onlara taze etin yanı sıra ekinleri gübrelemek için gübre elde etme kolaylığı sağladı . Diamond, hayvanları (ve bitkileri) evcilleştiren medeniyetlerin sonuç olarak daha fazla güç elde ettiğini ve kültürlerini ve dillerini yayabildiklerini belirtiyor [kaynak: Diamond].

Antik dünyanın dört bir yanındaki medeniyetler, çevrelerinde bulunan hayvanlara ve hayvanların insanlara sağlayabileceği faydalara bağlı olarak çeşitli nedenlerle hayvanları evcilleştirdiler. Antik Mısır ve Roma gibi birçok medeniyette bazı hayvanlar dini bir öneme bile sahipti. İşte hayvanların ilk olarak nerede evcilleştirildiğine dair bir özet:

Uzmanların hayvan evcilleştirme süreci hakkında öğrendiklerinden yola çıkarak, bir tür evcilleştikçe değişime uğrar. Örneğin, evcilleştirilmiş hayvanların beyinleri küçülebilir ve duyusal yetenekleri daha az hassas hale gelebilir [kaynak: Diamond]. Muhtemelen bu değişiklikler, hayvanın evcilleştirilmiş bir ortamda hayatta kalmak için aynı zeka seviyesine ve keskin görme ve işitme duyularına ihtiyaç duymamasından kaynaklanmaktadır. Diğer yaygın değişiklikler arasında sarkık kulaklar, kıvırcık tüyler ve özellikle boyut ve çiftleşme alışkanlıklarındaki değişiklikler yer alır. Evcilleştirilmiş hayvanların, vahşi doğada olduğu gibi mevsimsel olarak değil, yıl boyunca çiftleşme olasılığı daha yüksektir [kaynak: Encyclopedia Britannica ]. Bu ve diğer değişiklikler, evcilleştirilmiş hayvanların vahşi atalarından oldukça farklı görünmelerine neden olur.

Hayvan evcilleştirilmesi sonucunda insanlar da önemli ölçüde değişti. Örneğin, süt sindirim sistemimizi değiştirdi . Hayvan evcilleştirilmesinden önce, insanlar yetişkinliğe ulaştıklarında (ve artık anne sütüne ihtiyaç duymadıklarında ) doğal olarak laktoz intoleransı geliştiriyorlardı. Artık durum her zaman böyle değil. İnsanlar hayvancılık yapmaya başladıklarında daha fazla süt içmeye başladılar ve bu da sindirim sistemimizi yaşamımız boyunca süte uyum sağlayacak şekilde adapte etti.

Sonraki bölümde, köpeğin efsanevi evriminin, insanın en eski ve en sadık hayvan dostunu nasıl ortaya çıkarmış olabileceğini öğreneceğiz .

Modern köpek, gri kurttan evrimleşerek, tehlikeli bir yırtıcıdan sevgi dolu bir aile evcil hayvanına dönüşmüştür.

Şüpheci, vahşi bir hayvandan itaatkâr, sevimli bir köpeğe dönüşen bir kurt nasıl olabilir sorusu gizemli, hatta inanılmaz görünebilir. Ancak bilim insanları, DNA kanıtlarını kullanarak, köpeğin büyük olasılıkla gri kurttan geldiğini gösterdiler .

Evcilleştirilmiş bir köpeğe ait en eski fosiller 14.000 yıllık bir köpek mezarından bulunsa da, DNA kanıtları köpeklerin kurtlardan çok daha önce ayrıldığını göstermektedir (tahminler 15.000 ila 100.000 yıldan daha öncesine kadar değişmektedir) [kaynak: Wade ]. Her halükarda, tarihçiler insanların köpekleri diğer hayvanlardan önce evcilleştirdiği konusunda hemfikirdir; bu da köpeği insanın en eski dostu, belki de en iyi dostu yapmaktadır.

Bilim insanları, köpekler ve insanların ilk olarak nasıl dost olduklarını ancak tahmin edebiliyorlar. Popüler bir teoriye göre, insanlar kurt yavrularını sahiplenmeye başladılar ve sonunda onları evcilleştirmeyi başardılar. Başka bir teori ise, en evcil kurtların yiyecek bulmak için insan çöplüklerini karıştırmaktan korkmadığını öne sürüyor. Bu şekilde beslendikleri için, bu daha evcil kurtların hayatta kalma olasılığı daha yüksekti ve doğal seçilim yoluyla köpeklere dönüştüler [kaynak: NOVA ].

Kurtlar sürüler halinde yaşadıkları için, insanlar kolayca “en yüksek rütbeli kurt”un yerini aldı. Böylece hayvanlar hızla itaat etmeyi öğrendi. Daha uysal kurtların insanlarla daha çok vakit geçirmesi nedeniyle, evrim doğal olarak (veya insanlar kasıtlı olarak) daha uysal kurtlar üretti ve sonunda köpek ortaya çıktı. Bu süreçte bir noktada, insan ve evcilleştirilmiş kurt, avlanma alanında dinamik bir ikili olduklarını fark ettiler. İnsan zekası ve kurt hızı ve vahşiliğinin birleşimiyle, bu ikili avladıkları avların ödüllerini karşılıklı olarak faydalı bir ilişki içinde paylaştı.

Ancak, kurttan köpeğe evrimleşme süreci hala şu soruyu akla getiriyor: Köpekler neden kurtlardan bu kadar farklı görünüyor ve davranıyor? 20. yüzyıl Rus genetikçisi Dmitri Belyaev, bir kurdun bu kadar büyük bir dönüşümü nasıl geçirdiğine dair gizemin bir kısmını çözmeyi başardı. Evcil tilkiler yetiştirme girişimlerinde Belyaev, birkaç nesil seçici üreme sonrasında tilkilerin sadece daha evcil hale gelmekle kalmadığını (ki bunu bekliyordu), aynı zamanda köpek benzeri özellikler de kazanmaya başladığını keşfetti.

DNA kanıtları bize köpeklerin atalarının tilkiler değil kurtlar olduğunu söylese de, bu deney kurtların davranış ve görünüşlerinin nasıl köpeklere dönüştüğüne dair şaşırtıcı bulgular ortaya çıkardı [kaynak: NOVA ]. Tilkiler daha evcil hale geldikçe, sarkık kulaklar, kısa burunlar, benekli tüyler, yüksekte duran kuyruklar ve hatta havlama eğilimi geliştirdiler. Şaşırtıcı bir şekilde, bu özelliklerin çoğu, tıpkı kurtlarda olduğu gibi, vahşi tilkilerde de bulunmamaktadır; bu nedenle ne yapay ne de doğal seçilim bunları kasıtlı olarak ortaya çıkaramaz. Bunun yerine, evcilliği açıklayan genler, sarkık kulaklar gibi şeyler için de bir kod taşımalıdır.

Belyaev’in bulguları, kurtlar nispeten tekdüze görünürken, farklı köpek ırklarının neden birbirlerinden bu kadar farklı göründüğünü anlamamıza da yardımcı oluyor. Evcilleştirme, vahşi kurtlarda görülmeyen bir çeşitliliğe yol açtı ve insanlar bu çeşitliliği benimsedi. Daha küçük, sevimli köpekler kucağınızı sıcak tutmakta daha iyidir, daha büyük ve hızlı köpekler ise avlanmada daha iyidir. İnsanlar, birini veya diğerini seçmek yerine, farklı amaçlar için farklı köpekler yetiştirdiler. 19. yüzyılda, köpek gösterilerinin ortaya çıkmasıyla birlikte köpek ırklarının sayısında bir artış gördük .

Köpeklerin evcilleştirilmesi hakkında bilgi edindiğimize göre, şimdi de kedilerin kalplerimize ve evlerimize nasıl yerleştiğini öğreneceğiz.

Mısır’a ait bir kedi heykeli. Heykel, Bubastis kalıntılarından çıkarılmıştır

Köpeklerin aksine , kediler vahşi atalarından görünüş veya davranış olarak çok farklı bir şekilde evrimleşmediler . Bu gerçek, bilim insanlarının kedilerin tam olarak ne zaman evcilleştirildiğini belirlemesini zorlaştırdı. Kedilerin muhtemelen aslan ve kaplan gibi modern büyük kedilerden evrimleşmediğine dair kanıtlar olsa da, arkeologlar eski kemiklerin şekillerini kullanamaz ve bilim insanları eski küçük vahşi kediler ile modern evcil kediler arasında ayrım yapmak için DNA’yı inceleyemezler. Bununla birlikte, bazı kanıtlar bilim insanlarını modern evcil kedinin ( Felus catus ) Avrupa vahşi kedisinden ( Felis silvestris ) ve Afrika vahşi kedisinden ( Felis lybica ) türemiş olabileceğine inanmaya yöneltmektedir ; bu kediler hala vahşi doğada yaşamaktadır.

Diğer ipuçları, kedilerin erken dönemde evcilleştirilmesi hakkında bazı ikna edici kanıtlar sunmaktadır. Örneğin, 9.500 yıllık bir mezar alanının kazısında, bir kedinin yanında gömülmüş bir insanın kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Bu kanıttan yola çıkarak tarihçiler, insanların bu dönemde kedi dostlarına kişisel olarak bağlandıklarını düşünüyorlar. İnsan ve kedinin yakınlığı, gömülmenin kasıtlı olduğunu ve kedilerin o kültürde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Kedilerin ne zaman evcilleştirildiğini tahmin etmek zor olsa da, insanların onları neden sahiplendiği konusunda spekülasyon yapmak biraz daha kolay. “Tom ve Jerry” çizgi filmini izleyen her çocuk , kedilerin farelerden duyduğu meşhur nefreti bilir. Kediler genellikle kemirgen avlarını yakalamada veya en azından korkutmada Tom’dan çok daha başarılıdır. Muhtemelen kedileri insanlar için bu kadar çekici kılan da tam olarak bu beceridir. Haşere kontrolü karşılığında yiyecek ve barınak elde eden kediler, sonunda evcilleştirilmeye karşı duydukları isteksizliğin üstesinden geldiler.

Kediler muhtemelen kurtlar/köpekler kadar kolay evcilleştirilmediler çünkü kedilerde insanların alfa rolünü üstlenmesine izin veren bir sosyal hiyerarşi yoktur. Kurtlar, en yüksek rütbeli kurdu takip ederek sürüler halinde seyahat ederler, ancak kedi yalnız ve gururlu bir hayvandır ve kimseden emir almaz. Evcil kedi kendi başına bir tür olmasına rağmen, bağımsızlığı ve evcilleştirmenin herhangi bir ciddi değişikliğe yol açmaması, vahşi kedilerin insan evinin lüksünde büyütülseler bile kendi başlarına oldukça iyi hayatta kalmalarını sağladı. Bu nedenle, insanlardan emir almalarıyla bilinmeseler de, belki de kediler insan efendilerinden (veya kime sorduğunuza bağlı olarak hizmetkarlarından) yiyecek ve barınak almaktan hoşlandıkları için etrafta kalıyorlar.

Avcılık ve haşere kontrolü konusunda yardımcı hayvanlara sahip olmak güzel olsa da, insanların medeniyetlerini ilerletmek için sadece köpek ve kedilere güvenmeleri yeterli değildi. Sonraki bölümde, diğer evcil hayvanların insanların ulaşım ve tarım alanlarında ilerlemesine nasıl yardımcı olduğunu öğreneceğiz.

İsa’nın yaşadığı dönemde koyun yetiştiriciliği ve çobanlık yaygındı.

Başlangıçta, hayvancılığın ilk çiftçilere taze et ve süt tedarik etme konusunda kolaylık sağladığı açıktı. Zamanla insanlar, hayvanların tarıma yardımcı olabileceğini, gübre ve yeni giyim malzemesi sağlayabileceğini keşfettiler. İşte insanlık tarihinde önemli roller oynamış başlıca çiftlik hayvanlarından bazıları:

Şimdi de, belki de aynı derecede önemli olan bir işlevi yerine getiren diğer birçok hayvana göz atacağız: uzun mesafeler ve ağır yükler için ulaşım.

Buhar motorunun , otomobilin ve uçağın icadından önce atlı arabalar vardı. Ve bu, modern ulaşım araçlarıyla karşılaştırıldığında ilkel görünse de, hayvanların göç ve ticaret yoluyla binlerce yıl boyunca medeniyetin en büyük ilerlemelerinden bazılarına olanak sağladığını unutmayın. İşte insan ulaşımına olanak sağlayan en önemli hayvanlardan bazıları:

Hayvancılık ve ulaşım hayvanları çok ihtiyaç duyulan iş gücünü sağlamış ve insanların medeniyet kurmasına yardımcı olmuş olsa da, küçük canlıları da unutmamalıyız. Bir sonraki bölümde, bazı kemirgenlerin, böceklerin ve diğer hayvanların evcilleştirme yoluyla nasıl katkılar sağladığını öğreneceğiz.

İnsanlar, bize birçok farklı işlev sağlayan çeşitli hayvanları evcilleştirmeyi başardılar. Bunlar arasında şunlar yer almaktadır:

Önceki listede yer alan hayvanların bazılarının aslında “evcilleştirilmiş” olmadığı söylenebilir. Jared Diamond gibi bu konuda uzman kişiler, evcilleştirmenin katı bir tanımını kullanırlar; bu tanım, yalnızca genetik yapısı atalarından değişmiş ve insanların üreme ve beslenmelerini manipüle etmelerine olanak tanıyan hayvanları kapsar. Kalıtsal doğalarını değiştirmeden, ihtiyaç duyduğumuz işleri yapmaları için bireysel hayvanları yine de evcilleştirebiliriz. Örneğin, Hannibal’ın Alpleri filler üzerinde geçtiği ünlü olsa da, Diamond, fillerin evcilleştirme süreciyle tamamen yeni bir tür oluşturmadıkları için evcilleştirilmiş olarak adlandırılabileceğini savunuyor.